'Je kiest tussen je eigen ambities en je familie. En dan gaat familie altijd voor.’

Zo ver ze zich kan herinneren, was er een soort waakzaamheid nodig thuis. Ze reikte medicijnen aan voor haar moeder, kalmeerde haar tijdens paniekaanvallen en ging met haar mee boodschappen doen omdat haar moeder dit anders niet durfde. En op school hield ze constant haar telefoon in de gaten om te controleren of haar moeder hulp nodig had.  

'Voor mij was het gewoon normaal, want dat was mijn situatie thuis. Ik wist niet dat het bij andere jongeren anders was.' 

Haar vader had op dat moment niet in de gaten dat de situatie wat er allemaal thuis speelde. ‘Mijn vader wist niet wat er gaande was achter de deur die hij in de ochtend dichttrok. Dus dat was ook niet zijn schuld. Mijn moeder en ik wisten dat goed te verbergen.’ 

Toen Annemara 9,5 was, werd haar zusje geboren. Er kwamen allerlei zorgtaken bij die haar moeder niet meer kon opbrengen: aankleden, lunch maken, haar zusje naar de opvang brengen. Langzaam kwam het besef dat haar situatie anders was dan die van haar leeftijdsgenoten: ‘Op de basisschool durfde ik niemand naar huis te nemen omdat ik me schaamde voor mijn moeder. Door die situatie werd ik toen ook veel gepest.’ 

Annemara was hoogbegaafd en begon haar middelbareschooltijd op het gymnasium. Maar in de tweede en derde klas werd het haar te veel. Thuis was er eigenlijk geen ruimte om te leren en huiswerk te maken. Uiteindelijk stapte ze over naar een lager schoolniveau. Dat was een bewuste keuze. 

'Je kiest eigenlijk tussen je eigen ambities en je familie. En dan gaat familie altijd voor. Achteraf baal ik misschien van die keuze die ik heb moeten maken. Maar ik snap ook honderd procent waarom ik hem heb gemaakt.' 

Op de havo had ze eindelijk de mentale ruimte om bij te komen. Ze haalde haar vakken, maar toch het voelde als stilstand. 'Ik leerde niet, want dat hoefde ook niet. Ik had niet het gevoel dat ik uitgedaagd was. Maar ik had wel de mentale rust om gewoon een soort van in leven te blijven.' 

Voor Annemara voelde het als normaal om te zorgen voor haar moeder en zusje. Maar op school drong het soms toch door dat het gezinsleven bij anderen anders was. Als klasgenoten vroegen wat ze woensdag ging doen, hield ze het bewust vaag of verzon ze iets anders. Niet omdat ze zich ervoor schaamde, maar omdat de werkelijkheid te veel uitleg vroeg. 

Zo vertelde ze bijvoorbeeld eens dat ze het druk had met gamen. 'Ik had toen ik twintig was pas voor het eerst een PlayStation-controller aangeraakt. Wisten zij veel.' Thuis had ze in die periode geen tijd voor dit soort dingen. 'Als ik thuiskwam, moest er opgeruimd worden. Is alles voor het eten er? Zijn de kinderen al in bad geweest?' 

Hulp vragen deed ze in die periode nog niet. ‘Maar welke vijftienjarige doet dit wel? Het is een hele drempel om naar je mentor te gaan om te vertellen dat het thuis uit de hand loopt. En als je begrip wil vragen voor gemist huiswerk, dan is dat moeilijk om te doen zonder de hele situatie bloot te geven,’ vertelt Annemara. Bovendien voelde het voor haar als iets wat ze niet zomaar kon overdragen. Het was simpelweg haar taak als oudste dochter. En als zij het niet deed, wie deed het dan?  

Pas tijdens een standaard GGD-keuring op school waarbij alle leerlingen gewogen werden, viel er iets op. Annemara bleek extreem ondergewicht te hebben. Bij een meisje van haar leeftijd gingen daar direct alarmbellen van rinkelen: heeft ze misschien een eetstoornis? De schoolpsycholoog werd ingeschakeld. 

Maar wat er in dat gesprek naar boven kwam, was iets heel anders. Annemara wilde wel eten. Er was alleen geen tijd of geen geld. Het was niet dat ze bewust afviel, maar ze mistte de ruimte in haar leven om voor zichzelf te zorgen. 

De schoolpsycholoog stelde vragen waar anderen nog niet doorheen hadden geprikt. En voor het eerst kwamen de stukjes samen. Er werd Veilig Thuis gebeld, en de kinderbescherming kwam in beeld. Uiteindelijk werd haar moeder uit huis geplaatst. 

Voor Annemara voelde dat destijds als een opluchting. 'Ik vond het juist heel bevrijdend. Ik ben heel blij dat het is gebeurd.'  

Dat de school haar situatie erkende, voelde als een stap vooruit. Toch merkte Annemara dat de aangeboden hulp niet aansloot bij wat zij nodig had. ‘De ideeën waren goed bedoeld, maar sloegen eigenlijk nergens op. Een blokrooster zodat ik op school huiswerk kon maken bijvoorbeeld. Maar dan was ik juist langer weg van huis, en dat gaf mij meer stress.' Ook het schrappen van leuke activiteiten werkte averechts: juist die momenten gaven haar de ontspanning die ze nodig had. 

Eindelijk was er erkenning vanuit de school voor de situatie waar Annemara zich in bevond. Toch voelde ze dat de school de situatie niet helemaal begreep. ‘De ideeën die de school gaf waren goed bedoeld, maar sloegen eigenlijk nergens op. Bijvoorbeeld een blokrooster zodat ik op school huiswerk kon maken. Maar dat gaf mij juist meer stress over thuis, omdat ik dan langer weg was.'  Ook stelde de school voor om leuke activiteiten te schrappen zodat Annemara meer tijd had, maar dan mistte ze juist ontspanning.  

Op haar vijfentwintigste begint er eindelijk weer wat meer ruimte te komen in Annemara’s leven. Inmiddels volgt ze de opleiding journalistiek en is ze bezig met een stage voor audiovisueel specialist. Daarin vindt ze de ruimte om mee te draaien aan mooie projecten en inspirerende verhalen te maken.  

Dit verhaal is een tweeluik. In het volgende ervaringsverhaal lees je over het leren loslaten en wat ze andere mantelzorgers wil meegeven.