Als je relatie verandert, verandert de verbinding dan mee?

Hoe meer we ons verbonden voelen, hoe beter we in ons vel zitten. En dat maakt ons flexibeler in het aanpassen aan veranderende levensmomenten — bijvoorbeeld wanneer je mantelzorger wordt. Verbondenheid is een menselijke behoefte. Eentje die draait om gezien, gehoord, gerespecteerd, erkend en veilig voelen.

Minki Gyles, psycholoog en systeemtherapeut (Nederlandse Vereniging voor relatie- en gezinstherapie) in opleiding, deed onderzoek naar verbinding. En hoewel we allemaal denken te weten wat het precies is, blijkt dat per persoon te verschillen. "We weten één ding heel zeker: mensen zijn er niet voor gemaakt om onafhankelijk te zijn. Maar toen ik voor mijn onderzoek vroeg wat verbinding is, kreeg ik elke keer een ander antwoord. Het is net als met 'houden van' en met kunst. Iedereen bekijkt dat op een eigen manier. We leren op school ook niets over verbinding en we denken er pas over na als het er niet (meer) is."

Verbinding verbroken

Uit verbinding raken; dat overkomt de besten. Doordat je relatie verandert (van partner, ouder of kind naar verzorger) of doordat je naaste een ander mens wordt door ziekte. "Ik zag dat ook bij mijn vader, toen hij dementie kreeg. Als ik was blijven reageren zoals ik deed toen hij nog gezond was, veroorzaakte juist dat de meeste pijn. Ik moest mijn verwachtingen bijstellen om me met hem verbonden te blijven voelen."

Maar er zijn meer oorzaken aan te wijzen die ervoor zorgen we uit verbinding raken met anderen. Zoals dat de huidige maatschappij van je verwacht dat je voortdurend gelukkig en succesvol bent — waardoor er weinig ruimte is voor het delen van je verdriet en tegenslagen. Zo zei psychiater Dirk de Wachter ooit dat verdriet geen ziekte is, maar iets volstrekt normaals. "Maar er niet met elkaar over kunnen praten, dát maakt ziek, dan gaat de wond etteren."

Het verlies van verbinding met anderen kan leiden tot eenzaamheid en isolatie. "Het aangaan van nieuwe verbindingen of een nieuw soort verbinding met je partner of naaste, dat kan best lastig zijn. Ik hoopte met mijn onderzoek een duidelijke betekenis te vinden van verbinding, zodat ik mensen een stappenplan zou kunnen geven van hoe je het aangaat of herstelt. Zo werkt dat dus niet. Kijk maar naar het vinden van nieuwe vrienden als je volwassen bent. Besluit je dan dat je je met iemand verbindt of is het juist andersom: voel je je al op een bepaald vlak verbonden, waardoor je bevriend raakt?"

Weet wat je verwacht en wat je wil

Al is er dus geen duidelijk antwoord op wat verbinding precies is; we weten wel dat rituelen een belangrijke rol spelen. "Verbinding ontstaat door onder andere rituelen die voor saamhorigheid zorgen. Uit dingen die je binnen die relatie vaak doet, zelfs al zijn ze onbewust. Uit humor die je samen deelt. Maar als één van de twee dat grapje dat jullie altijd zo leuk vonden niet meer waardeert of niet meer begrijpt? Dan stroken je verwachtingen niet meer met wat er gebeurt. Dat doet pijn, omdat je afscheid moet nemen van wat er altijd was — en wat jullie graag hadden behouden."

Het is aan onszelf om te bekijken hoe we verbinding vormgeven. "In principe zijn alle verbindingen te herstellen. Belangrijk is dat we onszelf afvragen of dat wenselijk is, hoe we de verbinding dan voor ons zien en waar we genoegen mee nemen. Tegenwoordig verwachten we álles te vinden in een partner. Is het wel zo realistisch om te willen dat iemand al je behoeftes vervult?"

Wees en blijf nieuwsgierig

Onze levens zijn niet zo maakbaar als dat we graag zouden willen. En dat geldt ook voor verbinding — waar je elkaar voor nodig hebt. "Het begint allemaal met een verlangen. We moeten ons wíllen verbinden om dat te kunnen (blijven) doen. Daarna komt de nieuwsgierigheid. Hoe ziet jullie nieuwe verbinding eruit? Wat verwacht je ervan? En als de veranderende situatie betekent dat je bepaalde verwachtingen loslaat, kan je dat dan anders invullen?"

Dat klinkt vrij simpel, maar dat is weer iets anders dan makkelijk. Het vraagt allereerst om eerlijk kijken naar jezelf, naar je normen en waarden, je behoeften en de veiligheid die er tussen jou en je naaste is. "We kunnen niet niet-communiceren. Als jij geen antwoord geeft op een vraag, dan zeg je eigenlijk dat je het er niet over wil hebben. En we moeten juist wel praten. Alleen als we durven voelen én aangeven waar we behoefte aan hebben, kunnen we elkaar helpen. Dan is veiligheid belangrijk. Als jij bang bent dat je partner bij je weggaat als je zegt wat je echt voelt, dan is de verbinding verbroken.

Als er geen stappenplan is, kunnen we dan iets praktisch tippen om verbinding te herstellen of versterken? Minki trekt een mooi vergelijk: "Besluiten je verbinding opnieuw te gaan verkennen, is als met honger in de supermarkt staan en je afvragen wat je wil eten. Enorm overweldigend. Wat ik mensen in mijn praktijk vaak als praktische opdracht meegeef, is het gebruiken van gesprekskaartjes. Ze geven je een begin, houden je nieuwsgierig en openen gesprekken die we anders niet voeren, terwijl ze zo belangrijk zijn. Het geeft je handvatten om elkaar op een nieuwe, diepere manier te leren kennen. En dat maakt het makkelijker om te bespreken hoe je om wil gaan met de veranderende situatie. Een voorbeeld van zo'n vraag is: 'Is er iemand in je leven die nu heel belangrijk voor je is, terwijl je dat eerder niet verwachtte?' Door door te vragen, kom je achter de behoeftes, normen en waarden van de ander. Op basis daarvan kan je beslissen of dat nog strookt met de jouwe. En dat helpt je je eigen vraag te beantwoorden: hoe kan ík hiermee omgaan? En soms is de verdrietige en liefdevolste conclusie dat je dat niet kan. Dat mag natuurlijk ook."

Verdriet verbindt

Het zijn juist de dagen waarop we ons we ons niet goed voelen, dat we de ander nodig hebben. De liefde, steun en medemenselijkheid die we dan mogelijk ervaren, brengen de sterkste verbindingen tot stand. Met je naaste én met anderen om je heen. "Verbinding is ook nodig om om hulp te vragen. De mensen waarmee jij je het meest verbonden voelt en die je dus het veiligst om hulp kan vragen, zijn degenen waar je zelf 'nee' tegen durft te zeggen."

Het is zorgzaam zijn én voor je kunnen laten zorgen. Als dat kan, dan zijn we al een heel eind op de goede verbindingsweg.

Minki Gyles, psycholoog en systeemtherapeut (Nederlandse vereniging voor relatie- en gezinstherapie) in opleiding.

Dit artikel verscheen in MantelKRACHT, april 2025