In dit ervaringsverhaal deelt een mantelzorger zijn of haar persoonlijke ervaringen. Het biedt een inkijkje in de praktijk van het zorgen voor een naaste en laat zien wat dit in het dagelijks leven betekent.
Kun je het werkboek Mantelzorgen met gezonde grenzen gebruiken in groepsbijeenkomsten?
Kun je het werkboek Mantelzorgen met gezonde grenzen ook gebruiken in groepsbijeenkomsten met mantelzorgers? Lieke Bos (MantelzorgNL), Dafne Maaswinkel (Stichting Pulse, IJsselstein en Lopik) en Marije Köhler (Mantelzorg Nieuwegein) probeerden het uit.Dafne Maaswinkel, Marije Köhler en Lieke BosDe bijeenkomsten waren echt een uitprobeersel, we hebben geëxperimenteerd met inhoud, vorm en manieren van werven. Dit was uiteraard bekend bij de deelnemers, zij wisten dat ze aan een pilot meededen en hebben daarin ook meegeholpen door tussentijds feedback te geven.
Opzet van de bijeenkomsten
Het plan was eerst om twee bijeenkomsten te houden, maar op verzoek van de deelnemers zijn dit er drie geworden. Dit waren drie avondbijeenkomsten van 2,5 uur. Tussen de eerste twee bijeenkomsten zaten 3 weken. Twee maanden daarna volgde de derde. De eerste bijeenkomst ging in op kennismaken, theorie op gezonde grenzen, signalen voelen en serieus nemen en soorten grenzen. De tweede bijeenkomst stond schuldgevoel en andere ongemak, de ik-boodschap en liefdevol begrenzen centraal. Tijdens de derde bijeenkomst werd teruggeblikt hoe het de afgelopen weken gegaan was, is er verder geoefend met de ik-boodschap en kon het eigen actieplan opgesteld worden.
Werving
Voor de bijeenkomsten over Mantelzorgen met gezonde grenzen hebben we in IJsselstein, Lopik en Nieuwegein deelnemers geworven. Ons doel was om 3 deelnemers per gemeente mee te laten doen, dus 9 in totaal. Een grotere groep leek ons niet goed werkbaar. Er is niet voor een specifieke groep mantelzorgers of een specifiek profiel gekozen. We waren benieuwd welke mensen hierop af zouden komen. We hebben mensen persoonlijk benaderd (‘Is dit misschien iets voor jou?’) en dat werkte heel goed. Ook hebben we een bericht in de nieuwsbrief gezet met als titel ‘Mantelzorgen met gezonde grenzen’. Ook hier kwamen veel reacties op. Meerdere mensen moesten worden teleurgesteld. Het is een onderwerp dat aanspreekt en waar mensen op afkomen.
De groep en de opkomst
Van de negen deelnemers kwamen er zeven naar de eerste bijeenkomst. Een persoon was ziek en een person durfde het niet aan vanwege code geel qua weer. Alle deelnemers waren vrouw. De zorg verschilde van zorgen voor ouder, partner en/of eigen kinderen, maar het betrof bij allemaal een intensieve langdurige zorgsituatie. Het vooral doorgaan en hierbij over eigen grenzen gaan en niet luisteren naar het eigen lichaam typeerde deze mantelzorgers. Er hadden zich overigens ook twee mannen aangemeld, maar de groep was helaas al vol.Het was een groep met veel (zwaar) overbelaste mantelzorgers, die graag naar hun eigen grenzen wilden kijken en tegelijk intensief verbonden waren met de mensen voor wie ze zorgen. Veel tijd en energie gaat naar het zorgen voor de naaste, eventueel werk en ook andere mensen. Bijna alle deelnemers hadden moeite met zelf plek innemen, en het voelen van en ruimte geven aan eigen behoeften. De deelnemers kenden elkaar niet. De meeste deelnemers zorgden intensief voor een persoon die heel nabij was (partner en/of kinderen). Twee deelnemers stonden meer op afstand van degene voor wie ze zorgden en ervaarden het zorgen en over grenzen gaan op een hele andere manier. Hierdoor ervaarden zij minder aansluiting bij de groep. Zij zijn hierdoor na de eerste bijeenkomst gestopt. Bij de tweede bijeenkomst hadden we daarmee 5 deelnemers.Bij de derde bijeenkomst waren helaas twee mensen ziek geworden (er heerste griep), waardoor we met 3 deelnemers hebben afgerond.
Ervaringen tijdens de bijeenkomsten
Gezien de zwaarte van de zorgsituaties en de grote behoefte om het eigen verhaal te delen, liep het voorstelrondje nogal uit. Ook bij andere onderdelen tijdens de bijeenkomsten was meer tijd nodig om het onderwerp goed uit te werken dan wij van tevoren bedacht hadden. We hadden natuurlijk strikter aan tijdsbewaking kunnen doen, maar omdat dit een pilot was, hebben we er bewust voor gekozen om hier ruimte aan te geven en er niet te snel overheen te gaan. Dit had als gevolg dat de deelnemers zelf vroegen of het mogelijk was om een derde bijeenkomst in te plannen. De training heeft daarmee drie bijeenkomsten gekregen ipv twee. Wat we geleerd hebben is om goed te kijken naar de balans tussen ruimte voor het eigen verhaal en blijven bij de opzet en planning van de training. Bij overbelaste mantelzorgers kunnen de verhalen zwaar worden. Als er te veel ruimte gegeven wordt aan het verhaal, kan het lastiger worden om weer terug te keren naar de inhoud van de training.In de eerste bijeenkomst zat aan het begin een meditatieoefening. Dit bleek erg goed te werken om mensen bij zichzelf en hun gevoel te laten komen en minder bezig te zijn met (de verhalen van) anderen. Daarbij is een veilige sfeer ontzettend belangrijk om naar eigen handelen te kijken en de effecten van eigen gedrag. Dit kan namelijk best confronterend zijn. Daarin is het noodzakelijk te benoemen dat alles ontstaan is vanuit een reden, vanuit een overlevingsmechanisme. Niets is goed of fout, het is zo ontstaan. Kun je met mildheid naar jezelf kijken? Goed om dit meerdere keren te benoemen, zeker als men streng oordeelt over zichzelf.
Ervaringen van de deelnemers
De deelnemers waren erg positief over de training. De situatie van de deelnemers was vaak erg pittig, waarbij deze mantelzorgers al een flink aantal jaren over hun grenzen zijn gegaan. Het kost dan tijd om de stap te maken het anders aan te gaan pakken. Inzichten en bewustwording is een eerste stap om verder aan de slag te gaan met grenzen stellen. De deelnemers gaven aan zich bewuster te zijn geworden van hun eigen handelen als het om grenzen stellen gaat. Dit werd zowel confronterend als verhelderend ervaren. Men werd bewuster van de eigen signalen, soorten grenzen en op welke manier men zelf wel of geen grenzen stelt in het zorgen voor de ander. Ruimte geven aan eigen behoeften en zelfzorg is ook belangrijk om de zorg vol te houden. De bijeenkomsten hebben hen handvatten gegeven om er praktisch mee aan de slag te gaan. Sommige deelnemers hebben ook concreet al stappen gezet en hebben ervaren dat grenzen stellen ook echt iets oplevert voor beide partijen, voor henzelf én voor degene voor wie ze zorgen. Dit door vanuit de ik-boodschap grenzen bespreekbaar te maken en ook te handhaven.
Geleerde lessen
Wij hebben ervaren dat het belangrijk is vooraf goed te bepalen wat het doel is van de bijeenkomsten en wat je eruit wilt halen met welke groep. Naar aanleiding van deze pilot gaan wij in de toekomst eerst starten met een webinar of fysieke bijeenkomst om globaal in te gaan op de onderdelen van het werkboek ‘Mantelzorgen met gezonde grenzen'. Meer als presentatie en wat kleine oefeningen voor mensen zelf zonder veel met elkaar te delen. Wanneer mensen vervolgens actiever verder willen met dit thema, kan dat in persoonlijke begeleiding opgepakt worden. Ook kan het onderwerp grenzen en het werkboek gebruikt worden in lotgenotengroepen. Daar kent men elkaar al en is het makkelijker om dieper op de stof in te gaan. Deze pilot leert verder dat je een groepsbijeenkomst ook nog zou kunnen aanbieden aan een bepaalde groep mantelzorgers, bijvoorbeeld aan ouders met een zorgintensief kind, mensen die zorgen voor hun partner, of mantelzorgers van mensen met autisme, dementie (ziektebeeld).
Tot slot nog een tip
Gebruik bij de werving citaten van mensen die al gewerkt hebben met het boekje of bij een bijeenkomst geweest zijn. Hiermee laat je zien wat mensen aan de training/bijeenkomst kunnen hebben.
