Rouw: wat is het en hoe ga je ermee om?
Als mantelzorger kun je met verschillende vormen van verlies te maken krijgen. Het overlijden van iemand voor wie je hebt gezorgd, maar ook de periode daarna, kan veel veranderingen met zich meebrengen. Je raakt niet alleen een dierbare kwijt, maar ook het mantelzorgen. Wat waarschijnlijk veel invloed had op je dagelijkse leven.
Rouw is een persoonlijk proces. Op deze pagina lees je wat rouw betekent, welke gevoelens en reacties erbij kunnen horen, wat kan helpen en hoe je jezelf of iemand anders kunt ondersteunen.
Wat is rouw?
Rouw is de manier waarop je reageert op het verlies van iemand die of iets dat belangrijk voor je is.
Als mantelzorger kun je op verschillende momenten met rouw te maken krijgen. Bijvoorbeeld wanneer je naaste overlijdt voor wie je lange tijd hebt gezorgd. Je verliest dan niet alleen een dierbare, maar ook je rol als mantelzorger.
Ook tijdens het zorgen kun je al gevoelens van rouw ervaren. Bijvoorbeeld wanneer een naaste door ziekte (bijvoorbeeld: dementie) of een beperking (bijvoorbeeld: een kind met een intensieve zorgvraag) verandert, jullie relatie verandert of het leven anders loopt dan je had verwacht. Dit noemen we levend verlies.
Hoe voelt rouw?
Rouw kan veel verschillende gevoelens oproepen. Je voelt verdriet, boosheid of angst. Als het zorgen zwaar was of moeizaam verliep, kan je ook opluchting ervaren over dat die periode voorbij is. En die opluchting kan weer een schuldgevoel oproepen. Maar zowel de opluchting als het schuldgevoel daarover is heel menselijk. Veel mensen ervaren tegenstrijdige gevoelens na het verlies van een naaste. Weet dat alle gevoelens er mogen zijn. Ze wisselen elkaar af of bestaan naast elkaar.
Lichamelijke en emotionele reacties bij rouw
Tijdens het rouwproces kun je verschillende emotionele en lichamelijke reacties ervaren. We gebruiken het woord ‘reacties’ in plaats van ‘klachten’, omdat rouw geen aandoening is die je moet ‘verhelpen’. Emotionele en lichamelijke reacties zijn een normale manier waarop mensen op verlies kunnen reageren.
Bij emotionele reacties kun je denken aan:
verdriet
prikkelbaarheid
piekeren
somberheid
moeite met concentreren
Bij lichamelijke reacties kun je denken aan:
vermoeidheid
slecht slapen
hoofdpijn
gespannen spieren
veranderingen in eetlust.
Iedereen ervaart rouw anders. Op Thuisarts vind je meer informatie over gedrag, gevoelens, gedachtes en lichamelijke reacties bij rouw.
Duur rouw en verschillende fases
Je hebt misschien wel eens gehoord van de vijf fases van rouw of van het Duale Procesmodel van Omgaan met Verlies. Sommige mensen herkennen zich daarin, anderen helemaal niet. Rouw verloopt voor iedereen anders. Er is geen vaste volgorde van gevoelens en geen stappenplan dat iedereen doorloopt.
De ene dag voel je je goed en de volgende dag is het verdriet ineens weer heel erg aanwezig. Bijvoorbeeld door een herinnering, een verjaardag of een andere gebeurtenis. Rouw komt vaak in golven.
Ook is niet te zeggen hoelang rouw duurt. Voor de één wordt het verdriet na verloop van tijd minder intens, terwijl een ander langer nodig heeft om een nieuwe balans te vinden. Het gemis kan altijd blijven, ook als je leert om ermee te leven.
Geef jezelf de tijd. Er bestaat geen goede of foute manier om te rouwen en ook geen moment waarop rouw ‘klaar’ moet zijn.
Wat helpt bij rouw?
Er zijn verschillende manieren die kunnen helpen bij het verwerken van verlies, maar ook dit is voor iedereen weer anders. Een aantal voorbeelden die steun kunnen geven:
Geef jezelf tijd én ruimte om te rouwen.
Praat erover met iemand bij wie je je prettig voelt
Bespreek met je leidinggevende waar je behoefte aan hebt op werk
Schrijf je gedachten en gevoelens op.
Blijf goed voor jezelf zorgen: eet gezond, blijf bewegen en probeer een dagritme aan te houden.
Doe dingen die jouw betekenis of plezier geven.
Accepteer dat goede en slechte momenten elkaar afwisselen.
Tips
Boek: Helpen bij verlies en verdriet van Manu Keirse
Boek: Vingerafdruk van verdriet van Manu Keirse
Boek: Van harte gecondoleerd van Ameline Ansu (voor jonge mantelzorgers)
Boek: Je bent jong en rouwt wat van Lisanne van Sadelhoff (voor jonge mantelzorgers)
Boek: Kikker en het vogeltje van Max Velthuijs (voor kinderen vanaf 3 jaar)
Nederlands Jeugdinstituut en Stichting Palliatieve Zorg Nederland geven meer informatie over kinderen en hun rouwproces.
Schakel (professionele) hulp in
Soms voelt rouw zo zwaar dat je er alleen niet goed uitkomt. Ga eens langs bij een mantelzorgondersteunende organisatie in je woonplaats, bijvoorbeeld het steunpunt mantelzorg. Veel steunpunten bieden bijeenkomsten aan voor ex-mantelzorgers. Of neem contact op met een welzijnsorganisatie in je buurt om in gesprek te gaan met een maatschappelijk werker. Onze Mantelzorglijn kan ook advies en een luisterend oor aanbieden.
Daarnaast kan je huisarts, de praktijkondersteuner, of een rouwbegeleider je ook helpen met het verwerken van het verlies en je eventueel doorverwijzen naar passende hulp.